لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

کانسار سولفیدی روی و سرب کوشک در بلوک پشت بادام در کمربند تکتونوماگمایی ایران مرکزی قرار دارد. سنگ میزبان کانسار شامل شیل، ماسه سنگ و دولومیت می باشد. به منظور بررسی شرایط فیزیکوشیمیایی حاکم بر تشکیل کانسنگ سولفیدی، تعدادی از میانبارهای سیال از ریزلایه های سیلیسی که هم روند با سنگ میزبان کانسار به ویژه از کمرپایین تا افق اصلی ماده معدنی هستند، مورد استفاده قرار گرفت. در این پژوهش خصوصیات کلی میانبارهای سیال در سامانه کانه زا و تفسیر داده های مزبور از نظر فرایندهای تکامل سیال مورد بررسی قرار گرفت. نظر به تشکیل سینژنتیک ریزلایه های سیلیسی و لایه های شیلی کانه زایی شده، می توان شرایط تشکیل مشابهی را برای تشکیل ریزلایه های سیلیسی و کانسنگ سولفیدی در نظر گرفت. براساس نتایج به دست آمده، دو نوع سیال با خصوصیات فیزیکوشیمایی متفاوت در تشکیل ریزلایه های سیلیسی نقش داشته است. یک سیال با شوری زیاد (متوسط 8/38 درصد وزنی معادل نمک طعام) و حامل کمپلکس های کلریدی فلزات و دیگری سیال با شوری کمتر (متوسط 46/4 درصد وزنی معادل نمک طعام) بوده که به عنوان حامل گونه های سولفیدی در نظر گرفته می شود. بخشی از سولفید در این نوع سیال می توانسته حاصل فعالیت باکتری ها باشد. اختلاط هم دمایی دو سیال به ترتیب منجر به ناپایداری کمپلکس های کلریدی فلزات کالکوفیل، واکنش این فلزات با گوگرد موجود در سیال با شوری پایین و تشکیل کانسنگ سولفیدی شده است.

منطقه اندریان در شمال تبریز، شمال غرب ایران واقع بوده و از نظر جایگاه زمین ساختی بخشی از پهنه ماگمایی اهر-ارسباران است. واحدهای سنگی این منطقه شامل توده نفوذی کم عمق، رسوبات فلیش گونه کرتاسه، سنگ های دگرگونی (هورنفلس و اسکارن) و سنگ های آتشفشانی هستند. در این منطقه، کانه زایی به دو صورت اولیه و ثانویه رخ داده است. کانه-زایی درونزاد شامل طلا، پیریت، استیبنیت و کانی سازی برونزاد شامل مالاکیت، آزوریت و هیدروکسیدهای آهن است. میانبارهای دوفازی غنی از مایع و دوفازی غنی از گاز متداول ترین میانبارهای سیال در نمونه های مورد بررسی هستند. رگه-های کوارتز واجد طلا میانگین دمای تشکیل 237 درجه سانتیگراد و شوری پایین (با میانگین 7/8 درصد وزنی معادل نمک طعام) دارند. فشار محاسبه شده برای زمان به تله افتادن میانبارهایی با بالاترین فراوانی بین 26 تا 51 بار برآورد شده که معادل با عمق 270 تا 550 متری است. براساس داده های دمای همگن شدگی و شوری، فرآیند کانه زایی در منطقه اندریان با محیط فراگرمایی مشابهت دارد.

کانسار مگنتیت-آپاتیت گزستان در 78 کیلومتری خاور بافق، در پهنه ایران مرکزی و زیرپهنه بافق-پشت بادام قرار دارد. واحدهای سنگی منطقه به سری ریزو تعلق دارند و متشکل از سنگ های کربناتی، شیل، توف، ماسه سنگ و سنگ های آتشفشانی هستند. سنگ های نفوذی به صورت استوک و دایک و با ترکیب گرانودیوریت و گرانیت در بخش های مختلف رخنمون دارند. سنگ های تراکیتی و داسیتی منطقه در اثر دگرسانی کلریتی به رنگ سبز دیده می شوند و سنگ میزبان کانی سازی آهن و فسفات است. دگرسانی ها نیز بیشتر از نوع کلریتی وآرژیلیک هستند، ولی دگرسانی های سریسیتی، پتاسیک، سیلیسی، تورمالینی و اپیدوتی نیز در واحدهای سنگی تشکیل شده اند. 5 شکل کانی سازی در کانسار گزستان دیده می شود که شامل کانسنگ آهن توده ای با کمی آپاتیت، کانسنگ آپاتیت-مگنتیت، رگه-رگچه های نامنظم (استوک ورک) در سنگ سبز برشی شده، نوع پراکنده و رگه های توده ای خالص آپاتیتی هستند. در مطالعات میانبارهای سیال در کانی آپاتیت میزان دما و شوری در آپاتیت نسل I بیشتر از آپاتیت نسل II است که کاهش شوری در آپاتیت نسل II می تواند حاصل آلودگی سیال های ماگمایی با آب های جوی در مراحل تأخیری کانه زایی باشد. ترکیب ایزوتوپی پایدار اکسیژن، هیدروژن و کربن در مگنتیت، کوارتز، آپاتیت و کلسیت و همچنین محاسبه ترکیب ایزوتوپی اکسیژن در سیال در حال تعادل با کانی های اکسیدی، منشأ آمیختگی سیال های ماگمایی را با شورابه های حوضه ای برای کانی سازی در کانسار گزستان پیشنهاد می کند.

منطقه مسگرآباد در 10 کیلومتری جنوب خاور تهران، زون ساختاری البرز مرکزی قرار دارد. سنگهای برونزد یافته در این منطقه شامل واحدهای آتشفشانی، آتشفشانی-رسوبی و رسوبی به سن ائوسن هستند که توسط تودههای نفوذی نیمهژرف با ترکیب گرانودیوریت پورفیری تا کوارتز مونزودیوریت پورفیری پس از ائوسن پسین مورد هجوم قرار گرفتهاند. این تودههای آذرین حاوی بافت های پورفیرویید تا میکروگرانولار بوده و دارای ماهیت کلسیمی-قلیایی میباشند. این تودهها ایجادکننده سیالات گرمابی هستند که بواسطه آنها سامانه دگرسانی وسیعی با روند شمال باختر-جنوب خاور در امتداد گسل امتداد لغز سه دره بزرگ توسعه یافته است. اثرات دگرسانی گرمابی بر روی کلیه واحدهای ائوسن و تودههای نفوذی نیمهژرف در منطقه دیده میشود. دگرسانیها شامل سیلیسی شدن، سریسیتی شدن، کلریتی شدن، اپیدوتیشدن، اکتینولیتیشدن، آرژیلیکی شدن، کربناتی شدن و آلونیتی-ژاروسیتی شدن هستند که شرایط فیزیکی-شیمیایی مناسبی را برای نهشت کانه ها فراهم نمودهاند. جایگیری تودههای نفوذی نیمهژرف در سنگ های آتشفشانی، آتشفشانی-رسوبی و رسوبی ائوسن با تشکیل و توسعه ذخایر اسکارن، اپی ترمال و رگه های باریت همراه شده است. مطالعات کانه نگاری و تجزیه ای پیشرفته نشان می دهند که کانه-زایی اپیترمال شامل مگنتیت، پیریت، کالکوپیریت، بورنیت، کالکوسیت، باریت، آلیاژ مس-قلع-آهن، هماتیت، پسیلوملان، جاکوپسیت، مارتیت، گوتیت و لپیدوکروزیت است. اسکارنزایی در این منطقه در مرحله پیشرونده و پسرونده صورت گرفته است. کانیهای پیرومتاسوماتیک آندرادیت-گروسولاریت در مرحله پیشرفته ایجاد شده اند و کانی هایی نظیر اپیدوت، کلریت، ترمولیت-اکتینولیت، کلسیت، کوارتز، پیریت، کالکوپیریت و کالکوسیت در مرحله پسرونده تشکیل شده اند. مطالعات ترمومتری بر روی رگه های باریت به عنوان تنها کانی حاوی میانبار سیال آشکار می کند که اختلاط سیالات با شرایط فیزیکوشیمیایی متفاوت عامل اصلی کانه زایی اپی ترمال در منطقه بوده است.